Lerend netwerk Leidinggevenden in de kinderopvang

Kind in beeld - zelfredzaamheid en taal

Schooljaren 2024-2025 en 2025-2026

Eind 2024 zijn we gestart met een bijna compleet nieuwe bezetting van dit Lerend Netwerk Leidinggevenden. Er is gekozen voor een brede inventarisatie en verkenning van onderwerpen om mee aan de slag te kunnen. Een nieuw en actueel onderwerp ten opzichte van eerdere jaargangen is daarvan het resultaat.

Onze onderzoeksvraag is geworden: ‘Wat zijn reële verwachtingen op het gebied van zelfredzaamheid ten aanzien van 4-jarige kinderen die de overstap maken van voorschool naar primair onderwijs?’

De aanleiding

Tijdens een netwerkbijeenkomst van Passend Onderwijs Almere (november 2024) hebben leerkrachten uit de onderbouw aangegeven, dat zij ervaren, dat instromende kleuters in toenemende mate minder zelfredzaam en zindelijk zijn. Dit legt druk op de leerkracht, de groep, maar ook op het kind zelf; een ongewenste situatie voor alle betrokkenen.

Hoewel het hierbij niet alleen gaat om kinderen die instromen vanuit voorscholen en de kinderopvang, is wel impliciet de vraag neergelegd om in de voorschoolse fase (meer) aandacht aan zelfredzaamheid en zindelijkheid te besteden. In hoeverre we aan deze vraag kunnen voldoen, hebben de leidinggevenden van de voorscholen en de kinderopvang in dit Lerend Netwerk onderzocht. Het belang van het kind is steeds het uitgangspunt geweest.

Werkwijze

Vanuit de voorscholen en de kinderopvang ervaren we, dat voor een 4-jarige de overstap van de voorschoolse omgeving naar het basisonderwijs enorm is. De mate waarin een kind zich veilig en begrepen voelt, begrijpt wat er gevraagd wordt én zich ook zelf kan en durft te uiten in de nieuwe context van groep 1, heeft een grote invloed op een zachte landing. Aan de andere kant horen we vanuit het onderwijs signalen dat de leerkrachten niet kunnen voldoen aan de behoeften van de kinderen.

In een enquête naar de basisscholen, waarmee we samenwerken, hebben we gevraagd tegen welke knelpunten de leerkrachten uit groep 1 en 2 aan lopen en welke vaardigheden ze van de kinderen verwachten. De enquête is uitgestuurd naar 23 basisscholen in verschillende stadsdelen. Vanuit 8 scholen is respons gekomen.

De belangrijkste knelpunten die genoemd werden:

• Aan- en uitkleden (lastig zijn: jassen met ritsen en/of knopen, schoenen met ritsen, veters, aan- en uitkleden tijdens toiletgang) 3x
• Billen vegen bij toiletgang 3x
• Zelfstandig broodtrommels en bekers openen en sluiten 1x
• Op de beurt wachten 1x
• In de rij staan en volgen 1x
• Zelf spullen pakken en activiteit starten 1x
• Zelfstandig opruimen 1x
• Niet verstaanbaar spreken 1x
• Brutale bejegening ‘Pak jas!’ 1x

Om te komen tot een antwoord op de vragen vanuit het basisonderwijs, hebben we allereerst onderzocht wat reële verwachtingen zijn ten aanzien van zelfredzaamheid bij 4-jarigen. Het Lerend Netwerk heeft in kaart gebracht welke vaardigheden nodig zijn, om te kunnen voldoen aan de zelfredzaamheidsvragen die in groep 1 worden gesteld. Bij deze inventarisatie zijn we uitgegaan van een kind, dat zich op normale wijze en gemiddeld ontwikkelt. We hebben ervoor gekozen de vaardigheden uit te splitsen in verschillende ontwikkelingsgebieden, te weten:

• motorische vaardigheden,
• spraak/taalontwikkeling,
• executieve vaardigheden.

Door vaardigheden in verschillende ontwikkelingsgebieden op te delen, ontstaat inzicht in de meervoudige complexiteit van taken. Daarnaast wordt duidelijker welk aspect ervoor zorgt, dat een kind een taak nog niet kan uitvoeren.

De vaardigheden zijn gelegd naast de ontwikkellijnen voor het jonge kind (CED en KIJK!). Deze laten zien wat we in het algemeen mogen verwachten van kinderen op een bepaalde kalenderleeftijd. Dit heeft geleid tot het document Kind in beeld; zelfredzaamheid en taal. Dat begint met een uitleg over het ontstaan hiervan, een visie en hoe je het schema moet lezen.

Resultaat

Nu duidelijk en gefundeerd in kaart is gebracht, wat we reëel gezien mogen verwachten van een kind, kunnen we met deze kennis in gesprek met onze samenwerkingspartners in het onderwijs, met ouders en de pedagogisch professionals binnen onze eigen organisaties. De bedoeling hiervan is om samen een zachte landing voor jonge kleuters bij de overstap naar de basisschool mogelijk te maken.

Een extra knelpunt is de doelgroep binnen Almere. We hebben in de stad te maken met veel kinderen met een blootstellingsachterstand in het Nederlands en kinderen die vanuit een andere cultuur en achtergrond dan het Nederlands worden opgevoed. In het document Kind in beeld; zelfredzaamheid en taal, geven we een schets hoe normaal gesproken de ontwikkeling verloopt. Factoren als de context, culturele diversiteit en geringe beheersing van de Nederlandse taal kunnen de mate van zelfredzaamheid bemoeilijken. Het vraagt om gezamenlijke inspanning van alle betrokkenen om hier op de juiste manier mee om te gaan. Hoe we dat kunnen doen, is een (mogelijke) vervolgstap van dit Lerend Netwerk.

In dit Lerend Netwerk zijn we met de volgende aanbevelingen vanuit de inventarisatiestudie ‘Taal in Almere’ aan de gang gegaan.

Allereerst met doel 5: ‘Denk vanuit het kind’. Ondanks dat de vraag vanuit de basisschool is gekomen, hebben we het kind centraal gezet. Er is onderzocht of we de kinderen kunnen helpen bij het ontwikkelen van deze vaardigheden en/of we wellicht onze verwachtingen moeten bijstellen. En aansluitend is bekeken hoe we het makkelijker kunnen maken voor het kind.

Ook aan doel 4: ‘Versterk keten en netwerken’ en doel 7: ‘Versterk de rol van ouders’ wordt gewerkt. Doordat we het basisdocument Kind in beeld; zelfredzaamheid en taal hebben opgesteld, kunnen we deze als gespreksleidraad gebruiken. Het helpt ons om inzicht te krijgen in wat we gezamenlijk kunnen doen om een kind beter toe te rusten voor de overgang naar het basisonderwijs.  Ook het consultatiebureau kan dit document gebruiken om ouders voor te lichten.

Opvolging

Mogelijke vervolgstappen voor dit Lerend Netwerk zijn :

• Het maken van een gespreksleidraad die professionals onderling of met ouders kunnen gebruiken om te spreken over bevordering van (onderdelen van) de zelfredzaamheid van kinderen.
• Het inventariseren van tips die de verschillende doelgroepen (pedagogisch professionals, ouders, leerkrachten, JGZ e.a.) kunnen inzetten. Daarin nemen we graag de input vanuit deze doelgroepen mee. Het taalaspect heeft hierin onze specifieke aandacht.
• In het licht van de doorgaande lijn leerkrachten en/of IB-ers uitnodigen om samen in gesprek te gaan over visie en (verbeter)ideeën rond zelfredzaamheid bij jonge kinderen.
• Andere doelgroepen (bijvoorbeeld jeugdverpleegkundigen) een presentatie bieden van werkvormen om met het basisdocument en de gespreksleidraad aan de gang te gaan. Met hen de tipformulieren delen en waar mogelijk uitbreiden. Bijvoorbeeld via bestaande wijknetwerkoverleggen Jeugd/Jonge Kind.

 

Ben je geïnteresseerd of wil je met ons in contact komen, mail dan naar tfaber@deschoor.nl

 

Onze producten kun je downloaden via onderstaande afbeeldingen.